Son dönemde gıda güvenliği uzmanlarının dikkatini çeken “sonsuz kimyasallar” (forever chemicals) tartışmalarına, Colorado Boulder Üniversitesi’nden bilim insanları tarafından yapılan yeni bir araştırma ile bir yenisi eklendi. Araştırma, 2025 yılında Kuzey Amerika atmosferinde ilk kez “orta zincirli klorlu parafinler” (MCCP) adındaki kimyasalların tespit edildiğini ortaya koydu. Ekip, bu kimyasalları doğrudan aramak yerine, Oklahoma’daki tarımsal bir bölgede aerosollerin oluşumunu incelerken MCCP izlerine rastladı.
MCCP’LERİN TEHLİKESİ
MCCP’ler, yaygın olarak bilinen PFAS grubuna benzer şekilde, doğada uzun süre bozulmadan kalan sentetik kimyasallardır. Bu kimyasallar, metal işleme sıvılarında, tekstil ürünlerinde ve PVC malzemelerde kullanılmaktadır. Yapılan bilimsel çalışmalar, MCCP’lerin karaciğer ve böbrek toksisitesine, tiroit bezi işlev bozukluğuna ve çeşitli nörolojik sorunlara yol açabileceğini göstermektedir. Daha önce Asya ve Antarktika’da atmosferde tespit edilen MCCP’lerin Kuzey Amerika’da saptanması, bu alandaki endişeleri artırmıştır.
KİRLİ KAYNAK: KANALİZASYON ÇAMURU
ACS Environmental AU dergisinde yayımlanan araştırmada, MCCP’lerin havadaki kaynağı olarak “biyokatılar” gösterilmektedir. Biyokatılar, arıtılmış kanalizasyon çamurundan elde edilerek tarım arazilerine gübre olarak uygulanan bir üründür. Araştırmanın baş yazarı Daniel Katz, kanalizasyon çamurunun tarım alanlarına yayılmasıyla birlikte içindeki toksik bileşiklerin havaya salınabileceğini vurgulamıştır. Bu konuda doğrudan bir kanıt olmasa da, benzer bileşiklerin çamur gübrelerinden sızdığı daha önce gösterilmiştir.
YASAKLANAN KİMYASALLARIN YERİNE GEÇENLER
MCCP’lerin yaygınlaşmasının arkasında, daha zehirli olan kısa zincirli klorlu parafinler (SCCP) yatmaktadır. Bu maddeler, ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) ve 2001’de kurulan Stockholm Sözleşmesi tarafından düzenleme altına alınmıştır. Endüstri, yasaklanan bu kimyasalların yerine MCCP’lere yönelmiştir. Ancak, Stockholm Sözleşmesi 2025 yılında MCCP’leri de yasaklama listesine dahil etmiştir. Araştırmanın ortak yazarı Ellie Browne, bu durumu “köstebek vurma oyunu” olarak tanımlamış ve bir maddenin yasaklanmasının, o maddenin kullanıldığı ürünlere olan talebi ortadan kaldırmadığını belirtmiştir.
Colorado Boulder Üniversitesi araştırma ekibi, MCCP’lerin atmosferdeki etkisinin henüz tam olarak anlaşılamadığını vurgulayarak, bu konuda daha fazla araştırma yapılması gerektiğini ifade etmiştir.
